Ontwikkeling van methoden voor de interactieve inzet van sociale media rond kunstactiviteiten.
Tools voor cultuurprofessionals.
Hoe kun je het gesprek over en rond kunstactiviteiten tot stand brengen en mogelijk verdiepen? Het onderzoeksproject Ruimte voor dialoog probeert antwoord te geven op die vraag, door het ontwikkelen van sociale media strategieën hiervoor. Zo wilden we de dialoog over of rond datgene dat de betrokken kunstenaars en kunstorganisaties aan de orde wilden stellen een plek geven in een digitale omgeving.

Vijf kunstorganisaties werkten mee door verschillende cases aan te wijzen waarmee we als professionals en onderzoekers aan de slag zijn gegaan. Allereerst zijn sociale media strategieën ontwikkeld voor de voorstelling De wierheid fan Wylgeragea en – in twee fasen - het talentontwikkelingsproject Fulkaans van Keunstwurk. Daarop is gewerkt aan strategieën voor een community rond de tentoonstelling Escher op reis van het Fries Museum, de voorstelling Elkenien is in prutser van Tryater en Natuurlijk klassiek van Stadsschouwburg De Harmonie. Fulkaan kreeg nog een vervolg in NEO (Never Ending Orchestra).

Er valt veel te zeggen over het ontwikkelingsproces dat we met elkaar hebben doorlopen. Op deze website vind je een verzameling van inzichten vanuit verschillende perspectieven, vanuit de onderzoekers, de professionals, docenten en studenten. De aard van de bijdragen is dan ook heel verschillend. Dat nodigt, zo hopen wij, uit tot dialoog. Daarom is er ook een forum op deze website te vinden waarin we, eigen aan de doelstellingen van Ruimte voor dialoog, gezamenlijk verder kunnen bouwen aan kennis over het stimuleren van betekenisvolle interactie op sociale media die bijdragen aan het versterken van het maatschappelijk belang van de kunsten.

Graag tot ziens, ook namens de betrokken professionals,


Antine Zijlstra
(NHL Stenden Hogeschool)


Navigatie

Deze website heeft als doel de bevindingen van het onderzoeksproject ‘Ruimte voor Dialoog’ voor een breder publiek toegankelijk te maken en om tools aan te reiken aan cultuur- en marketingprofessionals uit het werkveld. Om door deze website te navigeren kan een keuze gemaakt worden uit het type inhoud (content: onderzoek → blauw, reflectie → roze, en tools → wit), de organisatie (de cases) waar het over gaat, en de thema’s die uit het onderzoek naar voren kwamen. Deze kunnen als verschillende filters in combinatie met elkaar worden toegepast om alleen die berichten te tonen waar op dat moment interesse voor is. Klik op het minnetje achter het filter of op het filtericoon zelf om het filter te wissen.

Deze website is net beschikbaar. Dat betekent dat er mogelijk nog onvolkomenheden zijn. Laat het ons weten via: info@ruimtevoordialoog.nl

Wanneer de inhoud van de berichten vragen oproept, zien we je reactie graag op het forum. We zetten de dialoog daarover namelijk graag in gang!



Kenmerken en voorwaarden voor het gebruik en de organisatie van sociale media

Antine Zijlstra en Sophie Elkhuizen

Welke kenmerken van sociale media zijn belangrijk om te weten voordat je ermee aan de slag gaat en onder welke voorwaarden kan de toepassing van sociale media georganiseerd worden binnen de organisatie?

Kenmerken van sociale media
Iedere organisatie die sociale media in wil zetten als communicatiemiddel zal in de eerste plaats kennis moeten nemen van de specifieke kenmerken van dit medium. Enkele belangrijke kenmerken op een rij:

  • Sociale media zijn een verzameling Internet-based applicaties die voortbouwen op de ideologische en technologische bouwstenen van Web 2.0 en die de creatie en uitwisseling van user generated content mogelijk maken. Participatie, delen en samenwerking vormen hierbij de basisprincipes. Sociale media bieden ten opzichte van andere meer traditionele media, meer mogelijkheden als het gaat om actie en interactie. Sociale media bieden participanten de kans om ervaringen en betekenissen te delen, bespreken en bediscussiëren;
  • Communicaties via sociale mediakanalen worden automatisch vastgelegd en gearchiveerd en zijn daardoor te reproduceren;
  • Dit maakt dat de potentiële zichtbaarheid heel groot is;
  • Dialoog die gevoerd wordt op sociale media overstijgt de uitwisseling tussen twee gesprekspartners aangezien deze ook zichtbaar kan zijn voor anderen;
  • Door de reproduceerbaarheid en zichtbaarheid van de dialoog binnen een sociale mediaomgeving kan deze op elke tijd en plaats overgenomen of aangevuld worden door een oneindig aantal anderen;
  • De virtuele en fysieke omgeving staan niet volledig los van elkaar; de relaties die mensen via sociale media aangaan liggen veelal in het verlengde van al bestaande fysieke relaties en zijn als zodanig meer een aanvulling op dan een vervanging van fysieke sociale contacten. Via sociale media gedeelde content verwijst ook vaak voor groot deel naar fysieke wereld. In het geval van kunstorganisaties is de communicatie via sociale media meestal gebaseerd op een kunstactiviteit gesitueerd in de fysieke wereld.

Sociale media zijn zeer divers. Daarom wordt vooral gesproken van typen sociale media. Zo’n indeling kan gemaakt worden op basis van de volgende factoren:

  • Sociale aanwezigheid: Media verschillen in de mate waarin akoestisch,visueel en fysiek contact mogelijk is tussen communicatiepartners. Sociale aanwezigheid wordt beïnvloed door de mate van directheid van de communicatie, zowel m.b.t de fysieke aanwezigheid (mate van intimiteit; interpersoonlijk versus gemedieerd) en de directheid in tijd (sychroon versus a-synchroon). Des te hoger de sociale aanwezigheid, des te groter de invloed van de communicatiepartners op elkaars gedrag.
  • Media rijkheid: Media verschillen in de hoeveelheid informatie die ze kunnen doorgeven in een specifieke tijd. Des te meer informatie kan worden doorgegeven, des te lager de mate van ambiguïteit en onzekerheid met betrekking tot de communicatie.
  • Zelf-presentatie en zelf-onthulling: Mensen hebben binnen sociale interactie de behoefte om te controleren hoe anderen hen zien. Veelal gebeurt dit d.m.v. zelf-onthulling: het bewust of onbewust delen van persoonlijke informatie in overeenstemming met het imago dat men wil presenteren. Verschillende vormen van sociale media bieden hier in meer of mindere mate ruimte voor.

Bouwstenen voor het ontwikkelen van sociale media platformen
In de basis kunnen zeven functionele bouwstenen van sociale media onderscheiden worden. Deze zijn van belang voor ontwerpers van platformen alsmede voor de organisaties die er gebruik van willen maken. De mate waarin deze bouwstenen van belang zijn (of überhaupt een rol spelen) verschilt per platform; de grotere sociale-mediaplatformen focussen meestal op een combinatie van enkele (3-4) bouwstenen. Per bouwsteen zullen afwegingen moeten worden gemaakt om tot een passend ontwerp of toepassing te kunnen komen.

  • Identiteit: de mate waarin gebruikers hun identiteit onthullen.
    Voor veel sociale media-platformen is identiteit een belangrijke factor. Privacy is hierbij ook een belangrijk thema. Veel gebruikers ontwikkelen identiteitsstrategieën: de getoonde identiteit is niet per se de echte identiteit; soms is anonimiteit juist gewenst (of zelfs de norm). Het vinden van de juiste balans tussen het delen van identiteiten en privacy is van belang voor de keuze voor specifieke sociale media-platformen.
  • Conversaties: de mate waarin gebruikers met elkaar communiceren.
    Er zijn verschillende motivaties om te communiceren via sociale media. In potentie zijn er grote aantallen en diversiteit aan conversaties mogelijk. Dit heeft implicaties met betrekking tot het hosten en volgen ervan. De vorm van conversatie verschilt per platform. Zo biedt Twitter bijvoorbeeld voornamelijk snelle real-time status updates, zonder noodzakelijke reactie; blogs en Facebook worden meer gebruikt voor faciliteren van diepgaandere conversaties. Deelname aan en manipuleren van conversaties brengt risico’s met zich mee, maar biedt ook voordelen.
  • Delen: de mate waarin gebruikers content delen, distribueren en ontvangen.
    Sociale media zijn als het ware opgebouwd uit mensen die verbonden worden door een gedeeld object (bijvoorbeeld een tekst, video, foto, geluid, link of locatie). Het delen is in feite al een vorm van interactie maar of dit ook daadwerkelijk leidt tot uitwisseling, discussie of zelfs het opbouwen van relaties is afhankelijk van het functionele doel van het sociale mediaplatform. Het is daarom noodzakelijk om te achterhalen welke gemeenschappelijke objects of sociality de gebruikers (kunnen) hebben; zonder deze objecten blijft een netwerk een verzameling verbindingen zonder dat ze daadwerkelijk verbonden zijn (community). Een aandachtspunt hierbij is de mate waarin een object gedeeld kan en mag worden (auteursrecht).
  • Aanwezigheid: de mate waarin gebruikers kunnen zien waar andere gebruikers zich bevinden en of ze beschikbaar dan wel bereikbaar zijn.
    Het gaat er hier om of, en in welke mate binnen een bepaald sociale-mediaplatform zichtbaar gemaakt wordt waar gebruikers zich bevinden (zowel virtueel als in de ‘echte’ wereld) en of ze bereikbaar zijn. Hier komen de virtuele en de echte wereld elkaar als het ware tegen; bijvoorbeeld door online check-ins op speci eke locaties. Het maakt tevens ontmoetingen en interactie in echte wereld mogelijk. Een voorbeeld daarvan zijn ash mobs. Privacy is hierbij een belangrijk aandachtspunt.
  • Relaties: de mate waarin gebruikers aan elkaar kunnen worden gerelateerd.
    De manier waarop gebruikers met elkaar verbonden zijn, bepaalt vaak welke informatie wordt gedeeld. Voor sommige platformen is dit aspect belangrijker (bijvoorbeeld LinkedIn) dan voor andere (Twitter, Youtube). Sociale-mediagemeenschappen waarvoor identiteit geen belangrijke factor is, hechten meestal ook minder waarde aan de factor relaties. Dat betekent dat het belangrijk is om inzicht te hebben in manier waarop relaties kunnen worden begonnen en onderhouden. Voor organisaties die met sociale media werken is daarom kennis van het netwerk belangrijk rond vragen als: Wie begeeft zich waar in dat netwerk?
  • Reputatie: de mate waarin gebruikers de positie van zichzelf en anderen kunnen identificeren.
    De betekenis van de positie van gebruikers kan verschillen per platform. Meestal gaat het om een mate van vertrouwen; sommige platformen werken met endorsements (Lin- kedIn). Reputatie slaat ook op inhoud: likes, ratings, view counts. Sommige platformen functioneren op basis van gedeelde interesse filters, waarbij profielen van gelijke gebruikers worden gematcht om inhoud te tonen; hoe meer gegevens over gebruikers beschikbaar zijn, hoe specifieker de filter fungeert. Implicaties: als de reputaties van organisatie en gebruikers van belang zijn, dan dient dit op een of andere manier identificeerbaar te zijn. Zo moet helder zijn welke factor hierbij bepalend is. Dat hangt af van waar organisatie en gebruikers waarde aan hechten: senioriteit, aantal volgers, kwaliteit van berichten, etcetera.
  • Groepen: de mate waarin gebruikers gemeenschappen en deelgemeenschappen kunnen vormen.
    Groepen werken als filters. Dit is vaak nodig gezien de (mogelijk) grote hoeveelheid aan informatie die sociale media bieden. Ze kunnen op twee manieren worden onderscheiden:

    • Vrije indeling: gebruikers labellen zelf verschillende groepen (soms van tevoren ingesteld). Bruikbaar als gebruiker alleen orde hoeft aan te brengen.
    • Indeling in mate van exclusiviteit: vrij toegankelijk, toestemming nodig, of alleen na uitnodiging. Meer formeel en bruikbaar als de aard van de groepen hier om vraagt.

De hierboven besproken factoren en bouwstenen, kunnen helpen bij het maken van een gefundeerde keuze voor een sociale-mediakanaal maar dus ook bij het ontwikkelen van bijvoorbeeld platformen.

Ontwerpeisen en richtlijnen voor gebruik van sociale media

De literatuur biedt daarnaast een aantal ontwerpeisen en richtlijnen voor het gebruik van sociale media:

  • Wees actief: sociale media draaien om delen en interactie, dus zorg voor actuele content en neem deel aan discussies; hierbij is het belangrijk dat het niet alleen draait om reageren op negatieve berichten of het verdedigen van de organisatie. Juist in het kader van Ruimte voor dialoog is het belangrijk een actieve rol in te nemen in de gesprekken die ontstaan.
  • Stem de activiteiten op de verschillende (sociale media) communicatiekanalen op elkaar af. Het gebruik van sociale media staat binnen een organisatie niet op zichzelf. Over het algemeen is het onderdeel van een breder communicatieplan. Afstemming van de communicatie langs de diverse kanalen is daarom noodzakelijk. Zorg voor eenduidige communicatie. Stem ook de activiteiten op sociale media en traditionele media op elkaar af (integratie).
  • Plan de toegang tot sociale media: het is wenselijk dat alle medewerkers toegang heb- ben, maar vaak praktisch om een persoon of groep aan te wijzen als (hoofd)verantwoordelijken.
  • Wees selectief. Niet iedereen voelt zich even thuis in een sociale media-context. Dat geldt zowel voor mensen binnen als buiten de organisatie. Binnen een organisatie zijn mensen te vinden die niets hebben met sociale media en mensen die met veel gemak gebruik maken van dit medium. Identificeer deze laatste groep en zet deze in. Zo voorkom je dat je mensen forceert en ander mogelijk potentieel onbenut laat.
  • Stel richtlijnen op. Ten eerste voor het gebruik van sociale media door mensen die onderdeel zijn van de organisatie. Maar ook richtlijnen voor de dialoog en discussie die op sociale media plaats vindt. Veel organisaties stellen gedragsregels op waaraan deelnemers zich hebben te houden wanneer ze deelnemen aan de dialoog. Dit impliceert natuurlijk ook dat deze regels bekrachtigd moeten worden. Vanuit de organisatie zal iemand hier verantwoordelijk voor moeten zijn. Dit geldt overigens ook andersom: verdiep je in het platform dat je gebruikt, en zorg dat je de omgangsregels kent.
  • Wees eerlijk: openheid en transparantie zijn belangrijke waarden. Juist op basis van die waarden wordt interactie mogelijk. Als organisatie moet je dus ook durven om jezelf te laten zien. Het betekent ook dat je als organisatie bewust om moet gaan met de kwetsbaarheid die dat met zich meebrengt.
  • De website van de organisatie kan als ‘digitale draaischijf’ fungeren waarop de sociale media toepassing en ook de interactie een fundament vinden. Sociale media worden met andere woorden vaak gebruikt wordt om anderen naar een website te leiden.

De literatuur die gebruikt is voor dit artikel vind je in de literatuurlijst.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *