Ontwikkeling van methoden voor de interactieve inzet van sociale media rond kunstactiviteiten.
Tools voor cultuurprofessionals.
Hoe kun je het gesprek over en rond kunstactiviteiten tot stand brengen en mogelijk verdiepen? Het onderzoeksproject Ruimte voor dialoog probeert antwoord te geven op die vraag, door het ontwikkelen van sociale media strategieën hiervoor. Zo wilden we de dialoog over of rond datgene dat de betrokken kunstenaars en kunstorganisaties aan de orde wilden stellen een plek geven in een digitale omgeving.

Vijf kunstorganisaties werkten mee door verschillende cases aan te wijzen waarmee we als professionals en onderzoekers aan de slag zijn gegaan. Allereerst zijn sociale media strategieën ontwikkeld voor de voorstelling De wierheid fan Wylgeragea en – in twee fasen - het talentontwikkelingsproject Fulkaans van Keunstwurk. Daarop is gewerkt aan strategieën voor een community rond de tentoonstelling Escher op reis van het Fries Museum, de voorstelling Elkenien is in prutser van Tryater en Natuurlijk klassiek van Stadsschouwburg De Harmonie. Fulkaan kreeg nog een vervolg in NEO (Never Ending Orchestra).

Er valt veel te zeggen over het ontwikkelingsproces dat we met elkaar hebben doorlopen. Op deze website vind je een verzameling van inzichten vanuit verschillende perspectieven, vanuit de onderzoekers, de professionals, docenten en studenten. De aard van de bijdragen is dan ook heel verschillend. Dat nodigt, zo hopen wij, uit tot dialoog. Daarom is er ook een forum op deze website te vinden waarin we, eigen aan de doelstellingen van Ruimte voor dialoog, gezamenlijk verder kunnen bouwen aan kennis over het stimuleren van betekenisvolle interactie op sociale media die bijdragen aan het versterken van het maatschappelijk belang van de kunsten.

Graag tot ziens, ook namens de betrokken professionals,


Antine Zijlstra
(NHL Stenden Hogeschool)


Navigatie

Deze website heeft als doel de bevindingen van het onderzoeksproject ‘Ruimte voor Dialoog’ voor een breder publiek toegankelijk te maken en om tools aan te reiken aan cultuur- en marketingprofessionals uit het werkveld. Om door deze website te navigeren kan een keuze gemaakt worden uit het type inhoud (content: onderzoek → blauw, reflectie → roze, en tools → wit), de organisatie (de cases) waar het over gaat, en de thema’s die uit het onderzoek naar voren kwamen. Deze kunnen als verschillende filters in combinatie met elkaar worden toegepast om alleen die berichten te tonen waar op dat moment interesse voor is. Klik op het minnetje achter het filter of op het filtericoon zelf om het filter te wissen.

Deze website is net beschikbaar. Dat betekent dat er mogelijk nog onvolkomenheden zijn. Laat het ons weten via: info@ruimtevoordialoog.nl

Wanneer de inhoud van de berichten vragen oproept, zien we je reactie graag op het forum. We zetten de dialoog daarover namelijk graag in gang!



Onderzoek  +  Tools  +  Modereren, Theorie

Welke rol speel je als kunstprofessional in de dialoog en in de community?

Antine Zijlstra en Sophie Elkhuizen

Een van de meest fundamentele rollen die de kunstorganisatie in alle gevallen, en dus ook in alle strategieën zal spelen, is die van ‘beheerder’ van de digitale ruimte. Deze rol hangt samen met de verantwoordelijkheid die de kunstorganisatie heeft voor het creëren van optimale voorwaarden voor een veilige en vertrouwde digitale omgeving waarbinnen de community ook daadwerkelijk kan functioneren en deelnemers zich veilig voelen om hun denkbeelden vrij te delen en te interacteren met andere deelnemers. Dit betekent in de eerste plaats dat richtlijnen en gedragsregels opgesteld moeten worden voor de digitale ruimte. Op websites van veel organisaties staan dergelijke gedragsregels vermeld. Deze regels zijn er voor bedoeld om de interactie tussen de deelnemers constructief te houden en daarmee ook een positieve discussie te bevorderen. Doel is het tot stand brengen van een gezamenlijke vertrouwelijkheid. Maar een veilige en vertrouwde omgeving heeft ook te maken met kwesties van privacy en toegankelijkheid. Ieder sociale- mediakanaal heeft op dit gebied specifieke kenmerken waarvan de deelnemers op de hoogte dienen te zijn of te worden gebracht. Een afweging die de kunstorganisatie binnen het ontwikkelen van communicatiestrategieën moet maken is hoe toegankelijk je de digitale ruimte maakt. Kan iedereen lid worden van de community? Hoe openbaar zijn de discussies? Kan iedereen meelezen en discussiëren of kies je voor een meer besloten ruimte? In deze overwegingen speelt overigens ook de doelgroep een rol. Zeker als met minderjarigen wordt gewerkt is dit een kwestie die nadrukkelijk aandacht behoeft. Ten slotte heeft vertrouwdheid ook te maken met positieve bekrachtiging van de deelnemers. Constructieve bijdragen kunnen aangemoedigd en ‘beloond’ worden.

Om de wederzijdse afhankelijkheid en de samenwerking te bevorderen kan de kunstprofessional ook een specifieke inhoudelijke rol spelen in de dialogische ruimte, maar ook kunnen deze rollen worden toegewezen aan bepaalde deelnemers. Bijvoorbeeld de rol van facilitator (initiëren van de discussie, toezicht te houden op het proces van kennisopbouw, de stroom en de richting van de informatie), kritische reflectant (analyseren van en reflecteren op de berichten, bevorderen van het stellen van vragen, stimuleren van de rest van de groep om kritisch na te denken over kwesties met betrekking tot het onderwerp), samenvatter (samenvatten en reflecteren op de discussies).

De ‘begeleiding’ die geboden wordt kan overigens afnemend van aard zijn (scaffolding). In de beginfase zal een actievere rol nodig zijn om dialoog en interactie tot stand te bren- gen en te stimuleren. Ook zal een zekere mate van moderatie nodig zijn om de dialoog in goede banen te leiden en er voor te zorgen dat er een veilige vertrouwde omgeving blijft bestaan waarin interactie en dialoog ook daadwerkelijk mogelijk zijn. Maar gaandeweg zal de community zich ontwikkelen en zal mogelijk ook de rol van de kunstprofessional afnemen. De volgende fases van online communities voor kenniscreatie door middel van scaffolding kunnen worden benoemd: 1) toegang en motivatie, 2) socialisatie, 3) informatie-uitwisseling, 4) kennisontwikkeling en 5) duurzame ontwikkeling.

De onderscheiden communicatiestrategieën vragen van de kunstorganisatie verschillende rollen.

Kwalicerende strategie: Uitgangspunt is dat je deelnemers motiveert om actief te inter- acteren in de community en op een hoger niveau te komen in een informele context en, in eerste instantie, vaak ook in een onbekende context. Rollen die hierbij horen zijn die van expert, leerling, gevorderde leerling, beginneling etc. Ervaren deelnemers kunnen nieuwe deelnemers helpen om hun plek te vinden, maar kunnen ook helpen te inspireren. Experts(oldtimers) zijn een cruciaal onderdeel van de groep, zij hebben een belangrijke rol als aan- jager (niet als buitenstaander, maar als ‘lichtend voorbeeld’ voor de nieuwe groepsleden). Deze oldtimers kunnen kunst(educatie)professionals zijn, maar bijvoorbeeld ook oud-leerlingen of alumni. Nieuwkomers moeten de ruimte krijgen om eerst veel te kijken en erin ondergedompeld te worden. Gaandeweg krijgen zij steeds meer verantwoordelijkheden. Oldtimers dragen zorg voor de leerprocessen, zorgen voor continuïteit en maken ook weer plaats voor nieuwe mensen. Als kunstorganisatie kan je bewust mensen inzetten binnen een community om juist deze rol te vervullen.

Socialiserende strategie: Uitgangspunt is dat mensen gemotiveerd worden om deel te nemen aan de kunstactiviteit en onderdeel te worden van een gemeenschap (community). Het gaat er vooral om dat een gevoel van saamhorigheid en een gedeelde identiteit gecreëerd wordt. De gedeelde ervaring, die het resultaat is van het deelnemen aan de kunstactiviteit, biedt daarvoor de basis. In tegenstelling tot de kwalificerende strategie, is hier dus veel minder sprake van een (hiërarchische) verhouding tussen de professional en de deelnemers omdat het niet gaat over overdracht van kennis en vaardigheden hetgeen altijd een zekere expert-leek relatie impliceert. In feite is iedereen binnen de socialiserende strategie een gelijkwaardige deelnemer in de community en ligt de nadruk op het bevestigen van de identiteit van de community. De kunstorganisatie speelt hier als het ware de rol van een neutrale moderator die uitwisseling van ervaringen en inzichten stimuleert. Ook de rol van informatieverstrekker is sterk verbonden aan deze strategie. Door het bieden van (achtergrond)informatie wordt deelname gestimuleerd en geoptimaliseerd. Het informeren van publiek genereert ook betrokkenheid bij de kunstorganisatie en de community.

Subjectiverende strategie: Aangezien het uitgangspunt binnen deze strategie is dat de deelnemers in dialoog en discussie met elkaar hun denkbeelden ontwikkelen, van elkaar leren en mogelijk zelfs veranderen, is er ook hier meer sprake van een gelijkwaardige verhouding tussen de professionals en de deelnemers. Er moet ruimte zijn voor verschillende stem- men. Dat betekent dat de deelnemers ook verschillende rollen kunnen aannemen binnen de community. Bijvoorbeeld die van motivator, pietje precies, doordouwer, criticaster, teambuilder etc. De kunstorganisatie zal zeker in het begin wel een aanjaagfunctie moeten vervullen en een actieve rol in de discussie moeten spelen, als een soort inventieve moderator, maar dat gebeurt wel vanuit een altijd gelijkwaardige positie ten opzichte van de andere deelnemers. Het doel is gelegen in creëren en ontwikkelen van kennis en kenmerken voor samen- werking binnen dit model zijn gezamenlijke vooruitgang in begripsvorming, het uitbreiden van de basis voor discussie, het creëren van openheid. De kunstactiviteit en de vraagstukken die daarmee verbonden zijn staan aan de basis van de collectieve kenniscreatie.

Ontwerpeisen en richtlijnen

  • In alle gevallen is de kunstorganisatie als het ware ‘beheerder’ van de digitale ruimte. Alhoewel deze rol naar verloop van tijd kan afnemen, is deze zeker in de beginfases van groot belang omdat het bijdraagt aan het creëren van een veilige en vertrouwde digitale ruimte.
  • Stel duidelijke richtlijnen en gedragsregels op voor deelname aan de dialoog en betreding van de digitale ruimte.
  • Als kunstorganisatie kan je verschillende rollen spelen binnen de community en binnen de discussie. Deze rollen veranderen gedurende het proces en vragen om een dynamische, zich evoluërende werkwijze, zowel inhoudelijk als technisch (gebruik verschillende platformen, online/offline).
  • Deze rol wordt deels ook bepaald door het doel van de kunstactiviteit en daarmee verschilt deze rol dus ook per type strategie.

De literatuur die gebruikt is voor dit artikel vind je in de literatuurlijst.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *